Adamu: Sin acin hidi Bayzlav mə ndən tizin tik (1 Tim 3.13). Hidiy təm talan mahayək cike awaniy a mə ngavngav makavay sin mə diw kə ɗiy mə ngavngav (1 Kor 15.22).
Albatir: nhi gugwən ma kweɗek ma səkəm tik tuwanh. Amicek, ɗaw kə lutiy gugwən səna kə mbaɗ kə vəram ngə zek dorson. (Mk 14.3)
Amina : Nhi zləgam tavə mə Ibranin, mana kə luw kaɗ, ‹› Mindiwin ‹› asənkwən ‹› Mə nja atəgo ‹’.
Andre : Sin hidi mə njə kə kaw kilif, Sin galmən ngə Simon Piyer. Sin hidi tə dab wəriy gawla ngə Yesu ma gəɓ atalan saray. Sin mbaɗ kə məzlənzlən ngə Yesu. (Mk 1.16; 3.18)
Babila Zlim ngə liɓde mordoy. Hidiy təm hayək səna tu ɗiyiy vurum a hidiy Israyila amicek, za hidiy səna tu kawiy hidiy Israyila am bahlam. Taniy tu ɗewiy am bahlam di ngərcisaray am hayək səna (Mat. 1: 11, 12, 17, KMY. 7: 43; TYL 14: 8, 17: 5; 18; 1 Piy. 5: 13. Mə saf am Yer. 24: 5; 25: 12
Bay jəgwan: hidi mə njə kə jəgwanen zləgam ngə Bayzlav a hidigi. Sin ɗaw kə ɗəɗef zləgam ngə Bayzlav a hidigi. Ɗaw kə sləsləɓ law law za kə diw kə ɗəɗef. Sin ɗaw kə nəf mə ɗəɗef ɗəɗef way kaɗ kə jan kə sən mə ɗəɗef zləgam ngə Bayzlav law law vu, a zlay təkən bəgwən vu. Hidiy ɗaw kə vəlenta mordoy a gawal səna godokwən.
Bay ngə Bayzlav: Bayzlav a zəm bay tik atalan hidiy ngetik. Sin ɗaw kə zəm bay aceki ? Sin acin mə njə kə puw hidiy ngetik, sin ɗaw kə mənen a hidi day kə hidi səna talan tik. Sin ɗaw kə tep hidiy ngetik am mozlokotuf malaw. Hidiy ngetik acin hidiy mə njə kə yəkiy zləgam ngə Bayzlav, a cehenta zlimi, za a daɓenta talan (Mk 1.15). Mandal Yesu mə yah təm talan mahayək, hidiy mbaɗiy kə hidiy ngə Bayzlav par a hidiy mə səbta tamicek. Pic məpərmay, a njə kə mbaɗiy kə hidiy ngə Bayzlav a kə səbiy mə zugzugwa ngə Musa, dəga yah ngə Yesu, hidiy mbaɗiy kə hidiy ngə Bayzlav avə kə yək zləgam ngə Yesu.
Baptisma : Yuhana mə juroɓ baptisma ɗefenma a hidi kə juroɓ a liɓ yəm, kə jan gawal səna kə ɗefen a hidigi sin tu geɗ mə ngavngav kaɗ, sin a səb mozlokotuf ndawyan. (Mk 1.5)
Buw ngar
Dalyam: hidiy ɗaw kə ɗiyiy dalyam, ɗaw kə geɗiy zəm gəda kaɗ. Yahudigi ɗaw kə ɗiyiy dalyam mandal awaniy am takwan asənkwən mandal a gər kə centa ngəra a Bayzlav kə geɗ mə ngavngav ngatan kaɗ. (Mk 2.18)
Dawda: Sin acin mordoy ngə səban ngə yahudigi a micek, sin kərti ngə Yesa (Mk 2.26). Sin acin mə ɗəɗef riy mordoy tik ngə drif ngə səban Bayzlav, hidiy a njə kə luwiy dirif səna a ma wandalan jabura. Dawda a may Bayzlav a nəv takan. Kadaban səna acin, Bayzlav luw atalan bay Dawda, sin a luw : ‹‹ Səban ngə bay Dawda acin məv kə zəm bay atalan hidigi ko a pu. ‹‹ Yesu sin njə səban ngə bay Dawda. A nhi acin, Bayzlav tu ɗiy təkən sin mə luw kə ɗiyen a Dawda za am ta micek, mana kə luw kaɗ, Yesu hidi təm səban ngə bay Dawda acin ngə ɗew kə bay ko a pu. (Mk 11.10) (Mk 2.26).
Eklesiya: Hidiy mə yəkiy zləgam ngə Yesu acin Eklesiya. Yesu acin bay ngə Eklesiya. Hidiy təm Eklesiya cike wayza galmayigi.
Eliya: Sin mokotuf ngə Bayzlav am hayək Israyila amicek. Sin a məc aa məc bugwən, mandal sin mə ɗewe kaɗ am saret, Bayzlav wət kaɗ kə va dibizlav. Mandal Yesu awan am talan mahayək, hidiy sənsn luwta sin acin Eliya a jəɓaha am talan mahayək. (Mk 6.15)
Esaya: Sin mokotuf ngə Bayzlav tamicek. Sin məc za a duwə di blək foɗ Yesu yah am talan mahayək. Sin tu zləgam atalan Yesu godokwən. Sin a luw Yesu acin hidi Bayzlav mə wel kə mbəl hidigi am mə ngavngav ngatan. Sin tu ɗəɗef ləbariy par par ndas am deftere ngə Bayzlav. (Mk 1.2; 7.6)
Farisiyigi: Farisiyigi hidiy təm səban yahudigi mə njə kə səbiy mə tak tak ngə Musa law law. Taniy ɗaw kə səbiy mə tak takiy ngə səban taməcek law law. Kadaban səna acin, taniy ɗaw kə safiy talan kə hidiy malaw. Farisiy məpərmay a zeliy Yesu kadaban sin a səb mə tak tak ɓəw mə zugzugwa mana taniy ɗahkwən. (Mk 3.6)
Filip: Filip nhi, zlim ngə hidi am səban par par am deftere ngə Bayzlav.
(1) Filip, hidi tə dab wəriy gawliy ngə Yesu ma gəɓ atalan saray, za sin mbaɗ kə mə zləzlən ngə Yesu. Sin gwalay ngə Piyer avə Andre. (Mk 3.18)
(2) Filip nhi, galmən bay Hirudus, zelen ngə werti məpərmay zlim tik Hirudiyas. (Mk 6.17)
(3) Filip nhi, hidi tə dab hidiy ma cisaray mə welta a Ursalima ngə wəɗakenta təkəniy a wertiy mə cupcup. Sin nhi hidi mə njə kə ceɗ Ləbar Malaw ngə Yesu a hidigi. Sin awana wirziy foɗ. Wirziy səna mokotufiy mə njə kə ceɗiy ləbar ngə Bayzlav a hidigi. (KMY 6.5 ; 8.5-13 ; 8.26-39 ; 21.8-9)
Galili: Hayək ngə yahudigi, hayək Galili səna acin məmar liɓde Nazaratu. (Mk 1.9)
Habila Sin kər ngə Adamu. Sin kər mə gəlgəla. Galmən mordoy acin Kaynu (Mat. 23:35, Luk. 11:51, Ibr. 11:4, 12:24) mə saf təm am Lat. 4 : 1-16
Hawwa: Sin acin werti Bayzlav mə ndənu kə mən Adamu (1 Tim 3.13). Adamu acin mə cen zlimi Hawwa, mana kə luw kaɗ ‹’micin’› kadaban sin acin mə vəlen micin a hidiy cike wayza. Wən, Sayɗaanu acin mə lebeɗ tik kə ɓon kə zlim zləgam ngə Bayzlav (1 Tim 3.14).
Hirudus: Bayiy par par ndas ta njə kə ɗefentəma Hirudus.
(1) Tizin Hirudus: Sin acin bay ngə hayək yahudiya, sin acin mə gər kə wəzl Yesu mandal sin wəlen kərmawar. (Mk 1.14 ; 6.16)
(2) Hirudus Antipas : Sin kərti ngə Tizin Hirudus, sin mbaɗ kə bay am lay ngə babay tik. Sin acin mə pek Yuhana mə njə kə ɗiy baptisma am jik jaw, zəni sin acin mə mban talan ngə Yuhana səna.
(3) Hirudus Agripa ngə tizin : Sin acin bay ngə yahudiya adəwən bay Hirudus Antipas. Sin acin mə wəzl Yakuba kərgawla ngə Yesu, za sin acin mə pek Piyer am jik jaw. Sin acin mbaslay ngə Bayzlav mə wəzl tik, za gukwəɗiy ɗiya hamta, za sin məc.
(4) Hirudus Agripa mə saray: Sin acin bay mə zlim zləgam ngə Pol mandal awaniy a de bay Festus. (KMY 25.13-26.32)
Ibrahima: Ibrahima acin babay ngə səban Israyila. Babay a jawma avə Ibrahima, a luw av kə vəlen hayək Kanana a səban ngetik. (Mk 12.26)
Isiyaku : Sin kərti ngə Ibrahima, mamay tik acin Saratu. Isiyaku dəm werti, zlim tik Rebeka. Rebeka buw məwili, zlim ngə wəriy səna Isuwa avə Yakubu (Mk 12.26 ; KMY 7.8).
Israyila : Zlimi ma Bayzlav mə cen a Yakubu. Zlimi ngə hidiy təm səban ngə Yakubu təm. Kadaban səna acin, ɗaw kə ɗefentəma a yahudigi Israyiligi (Mk 12.29 ; KMY 1.6).
jawbərngəzl ngə tizin tik : Luk. 1:72, KMY. 3:25, 7:8, Gal. 3:17, Ibr. 9:1
Mə saray tik : Mat. 26:28, Mar. 14:24, Luk. 22:20, Rom. 11:27, 1 Cor. 11:25, 2 Cor. 3:14, Ibr. 7:22, 8:6-13, 9:15, 10:16 ɓəw 29, 12:24, 13:20.
Jawbərngəzl nhi jawma am walan hidiy saray. Mana hid tu jawbərzləzl a hidi, sin a sləsləɓ kə ɗiyen təkən a hidi. Am jawbərngəzl Bayzlav mə ɗiy avə hidigi, sin acin mə sləsləɓ a talan tik kə ɗew kə bahbay ngə hidigi ɓəw kə Məmarta.
Bayzlav a jawbərngəzl jəɓ saray avə hidigi. Tizin tik avə Musa, zamə saray tik avə Yesu Kristu.
Jaytun : Jaytun nhi, zlim ngə pay məpəmay mə njə kə ɗefta a ma garwa, pay səna a njə kə mbuw zəni hidiy ɗaw kə hamiy mə mbumbuw tik. Hidiy a njə kə ɗicey ɗawa a mə mbumbuw ngə pay səna. Wurum ɗaha mbeh a Ursalima, a njə kə luwta Wurum Jaytun kadaban payiy səna ɗahiy wiɗwiɗ abəgo . Wurum səna mbeh a lay hidiy mə kawiy Yesu kə wəzlta kaɗ. Yesu a tar Bayzlav zaba a wurum səna. (Mk. 14.26). Adəwən Yesu ma mbəlah tik a mə məc za, Bayzlav a wət tik kə va dibizlav aa talan wurum səna za.
jem jem nhi, ɗaw kə ɗiyta ngə ta bret. Jem səna acin mə njə fak mosuf mə ngaɗ ngaɗ. Jem səm səna par a jem ngə ngirmi. Prak prak a ngə ta makala taanjə kə luwta a ma wadalan Is (Mat. 13:33, 16:12, 1 Cor. 5:6-8, Gal. 5:9 etc.)
Jik Bayzlav: mana kə zləgam atalan jik ngə Bayzlav ngə yahudigi wər, jik səna takan a Ursalima dap. Amma jikiy səna makaɗ mosumiy ngə yahudigi mə gomta. Adəwən səna, jəɓ ndəniy saray mə tizin tik kaɗ. Am lay səna, masayiy ɗaw kə fatenta təkən a Bayzlav, ɗaw kə kəɗawiy təkən ngə njifen nek a Bayzlav abəgo. Hidiy ɗaw kə vəlenta suloy a Bayzlav abəgo təm. Hihiy ɗaw kə lapiy hoyhoy kə mbəzliy Bayzlav ɓəw kə tariy Bayzlav. Mandal məmbəlwa təm, Yahudiy təm hayək səna ɓəw tə caɗak ɗaw kə yiy kə səbaniy Bayzlav ɓəw kə tariy Bayzlav. Mandal Yesu awan am talan mahayək, gəlməɗ ɗaha mə ndən ndən zoɗ mgbaw jik Bayzlav avə jikiy məpərmay ɓəw terde ngə ɗiy ɓas. Geɗ geɗiy mijijikiy a mə gəlməɗ səna. A liɓ tik, geɗiy lay ɓas ngə hidiy cike wayza, ɓəw lay ngə hidiy səbantan par a yahudigi. Zəni lay ɗaha ngə wertigi. Sənan ngə mawəliy yahudigi, za ɓəw ngə masayigi. Am lay ngə masayigi, geɗiy lay ngə kəɗawiy təkən a Bayzlav. Adəwən lay mə njə kə kəɗawiy təkən a Bayzlav, de ɗaha avə gəlməɗ zoɗ day day. A liɓde səna, jik ɗaha mə njə kə luwta jik ma kweɗek, adəwən səna jik ma kweɗek day day, abəgo say mordoy ngə masayigi acin mə njə kə pət. Jik səna mə tətehe kaɗ avə godo. Mordoy ngə masayiy ɗaw kə pət jəɓ takan am di kə tara Bayzlav atalan mə ngavngav ngə hidigi. Mandal Yesu mə məc, godo səna kəyanh dəga wəzlav hos a kayək. Təkən mə ɗiy nhi, kə jan hidiy kə sənta Bayzlav tu zlər mozlokotuf a hidiy cike kə sənta.
Jik jəgwan ngə yahudigi: Jik səna yahudiy ɗaw kə mgbuwiy bəgo am pic nəp ɓəw am pic məpərmay. Ɗaw kə lapigi kə jan hidiy kə səniy zləgam ngə Bayzlav. Ɗaw kə jangiy zləgam ngə Bazlav, ɗaw kə jəgwanenta mə taktak ngə Bayzlav a hidigi, ɗaw kə tariy Bayzlav a jik səna. Mana am lay səna yahudigi tu hos mawəliy gəɓ, ɗaw kə ndəniy jik jəgwan. Am jik jəgwan səna, yahudiy kwəl kə ɓasigi kə zləgam, taniy kwəl kə janiy lay jəgwan ngə wərigi gəzza. Yesu ɓəw Pol tu jəgwanenta zləgam ngə Bayzlav a hidigi am jikiy səna (Mk 1.21 ; 1.39 ; KMY 15.21 ; 17.1).
Jəva: Jəva mordoy ngə kav kilif. Hidiy dolom ɗaw kə kawiy kilif avə sin (Mk 1.16).
Kaysariya: Bay mordoy ngə Roma, mə njə kə luwta Kaysariya. Sin acin bay mordoy ngə hayək roma mə ɓiyu kə mar cike wayza.
Kristu/Almasihu: Zlimi səna a ma ngə Yunanin, yahudiy ɗaw mə luwta Hidi mə vərəkta am bay. Mokotufiy ngə Bayzlav taməcek mə luwta za, Bayzlav av kə zlənah hidi məpərmay a mə səban ngə bay Dawda za, sin av kə ɗew kə mokotuf ɓəw masay ngə Bayzlav. Am mandal Yesu awan am talan mahayək, yahudiy a puwiy hidi mordoy njə yahuda Bayzlav tu kə zlənaha kə lerta a mə ngəra ngə bayiy roma.
Kərti ngə bay Dawda: Hidiy a njə luwiy Yesu, kərti ngə bay Dawda. Zlim səna, zlim ngə həmən hidi mana kə luw kaɗ Kiristu, hidi ma bay Dawda acin didi ngetik (Mk 10.47).
Kərti ngə hidmemblen: Daniyel, mokotuf ngə Bayzlav ta micek, sin acin mə vəl zlim səna a hidi Bayzlav mə welu kə zəm bay atalan hidigi (Daniyel 7.13-14). Yesu luw avə talan tik, ‹‹ Kata kərti ngə hidi membəlen››, kadaban sin a may kə luw avə talan tik ‹‹ Kiristu›› bugwən. Mandal sin mə luw sin kərti ngə hidi membəlen nhi, a may kə luw sin hidi mə yah avə gədan ngə Bayzlav, amma sin hidi membəlen. (Mk 2.18)
Layiy ngə vəlen a Bayzlav: Layiy səna madaba par par ndas: Takan, Yahudiy ɗaw kə vəlenta təkəniy a Bayzlav. Ɗaw kə bənenta təkəniy huvu a Bayzlav, mana təmak, gənaw ɓəw zla. Sənan təm taniy ɗaw kə vəlenta təkəniy par par a Bayzlav abəgo.
Ləbar Malaw: Ləbar Malaw səna a zləgam atalan Yesu. Am Ləbar Malaw səna, yikwan mə zlim Yesu tu yah am talan mahayək, sin tu mən hidigi. Sin məc kadaban mə ngavngav ngiykwan. Adəwən səna, sin mbəlaha a mə məc kə jan kə lere yikwan a mə mə ngavngav za. Hidiy ɗaw kə luwta Ləbar Malaw nhi deftere ngə Mata, ngə Markus, ngə Luka ɓəw ngə Yuhana taniy mə ɗəɗefta atalan Yesu.
Mariyama: \k* Wertiy dolom mə njə kə ɗefentəma Mariyama.
(1) Mariyama, mamay ngə Yesu (Lk 1.26; KMY 1.14).
(2) Mariyama, mamay ngə Yuhana Markus (KMY 12.12).
(3) Mariyama njə Magdala. Yesu a gam musurufiy cisaray atalan tik (Mk 16.9; Luk 8.2). Adəwən səna, sin mbaɗ kə kirgawla ngə Yesu, za diw kə səb tik. Adəwən Yesu ma pətah tik a mə məc za, sin acin mə diw kə lim tik.
(4) Mariyama təm slalahde ta luwta Betani, sin gwalay ngə Yesu. Sin galmən ngə Marta ɓəw ngə Lazarus.
(5) Mariyama mamay ngə Yakuba kirgawla za ɓəw mamay ngə Yoses (Mk 15.40).
Masay mordoy: sin bay ngə masayiy ngə yahudigi (Mk 14.53 ; KMY 23.2-5).
Masay: hidi mə njə kə ɗiy kəzəɗ am jik ngə Bayzlav. Masay ɗaw kə faten təkən a Bayzlav, ɗaw kə ɗiy təkəniy sənan kə səban Bayzlav. Ngə hidiy mə yəkiy zləgam ngə Yesu wər, Yesu acin mordoy ngə masayigi (Hib. 6.20).
Mata: Hidi mə njə kə ɗefentəma Lewi. Sin a njə kə yək buudu, amma sin geɗ kəzəɗ ngetik kaɗ kə səb Yesu. Sin məzlənzlən ngə Yesu. Sin acin mə ɗəɗef deftere mə njə kə luwta Ləbar Malaw Mata mə ɗəɗefu.
Mariyama Wertiy par par dolom am jawbərngəzl ndawyan mə njə kə ɗefentəma Mariyama :
1) Mariyama, mahmay ngə Yesu acin hidiy taa sənta maa day.
2) Mariyama njə Magdala : sin acin wer Yesu mə gam mbiɗ mə ngavngav cisaray a kəsəm tik za (Mat. 27:56, Luk 8:2, Mar. 16:9, Yah. 20:1-2 etc.)
3) Mariyama tə liɓde Baytaniya, sin galmən ngə Marta avə Lazarus. Sin acin mə ɗew a jagwar Yesu kə zlim zləgam ngetik mandal galmən Marta wər a juway avə kəzəɗ (Yuh. 11:1-5, 12:1-7)
4) Mariyama: sin acin mahmay ngə Yakuba avə Yusufu (Mat. 27:56, Mar. 15:40, 16:1, Luk. 24:10). Mariyama səna kwəl kə ɗiy sin acin wer ngə Kliopas.
5) Mariyama: mahmay ngə Yuhana mə njə kə luwta Markus, sin awana av de a Ursalima, hidiy mə səbiy Yesu ɗaw kə mgbəwiy a de tik (KMY 12:12-17)
Mbiɗ ngə Bayzlav: sin acin hidi takan tə dab Vay Bayzlav avə Kərti tik Yesu. Taniy wər makaɗ, amma Bayzlav takan dap. Yesu a zluwen a wəriy gawliy tik kə puwiy pic sin tu kə zlənenta Mbiɗ ngetik. Zəni Biɗ ngə Bayzlav a mən wəriy gawliy səna. Zləgamiy mə ɗəɗef ɗəɗef təm Deftere cike, ɗaw kə yah a ngə Mbiɗ. Apica Mbiɗ a njə kə mən hidigi kə yək zləgam ngə Bayzlav. Ɗaw kə luwta Mbiɗ ngə Bayzlav, Mbiɗ ngə Yesu asənkwən Hidi mə njə kə məne yikwan. (Yuh. 3: 5-8; 15: 26; 16: 13; KMY. 2: 1-4; 5: 32; Rm. 5: 5; 8: 9-16; 2 Piy. 1: 20, 21)
Misra: Misra nhi, Hayək ma mbeh aa Hayək ngə Israyila. A micek, hidiy Israyiligi a ɗewiy kə baalam di blək foɗ (400) a Misra. (Mk 14.12)
Mir: nhi dorson ma səkəm tik tuwanh, ɗaw kə ɗiyta avə təbu ngə pay. Təkən malaw mə njə kə vəlenta a hidigi. Yahudiy ɗaw kə səta makavay mandrəc, kadaban mana hidi a dal zəni tu sətik, ɗaw kə mənen a hidi kə wan, ɗaw kə wir ham kəsəm (Mk 15.23). Za baha, ɗaw kə ɗiyta am maslaga kə paɗ mimci.
Mokotuf: hidi mə njə ceɗ zləgam ngə Bayzlav a hidigi. Mandal Yesu a yah am talan mahayək gesin bugwən, mokotufiy ɗahiy dolom mana Samuyila, Esaya ɓəw Yeremiya. Taniy ɗaw kə zləgamiy atalan təkəniy tu kə tonigi. Ɗaw kə zləgamiy atalan yah ngə Yesu. Mandal Mbiɗ ngə Bayzlav tu yah atalan hidi, hidi səna ɗaw kə zləgam avə gədan ngə Mbiɗ ngə Bayzlav. Ɗaw kə ɗefenta a hidi səna, mokotuf ngə Bayzlav.
Musa: Sin hidi mordoy təm səban hidiy Israyila. Mandal səban Israyila a mə baalam am hayək Misra, Bayzlav wel Musa kə pəta Israyiliy kaɗ a Misra za. Musa ngazl ngazlta mbeh a hayək Bayzlav mə luw aməcek av kə vəlen a Israyiligi. Bayzlav tu ɗiy təkəniy mə kpahiy talan avə ngəra ngə Musa. Bayzlav a vəl mə taktakiy gəɓ a Musa, zəni sin vəlen mə taktakiy məpərmay baha. Musa ɗəɗef mə taktakiy səna cike way kaɗ am dereweliy ma joɓən təm diw ngə deftere ngə Bayzlav. (Mk 1.44). Mandal Yesu mə zlambaɗ hiriya ngetik a wurum a kibik wəriy gawliy ngetik makaɗ, ta Musa avə Eliya acin mə pətiy angər tik kə zləgamigi (Mk 9.4).
Mə jawjaw ngə Bayzlav asənkwən mə jawjaw ngə Musa: Mə taktakiy Bayzlav mə luwen a Musa. Mə taktakiy səna mə ɗəɗefeh kaɗ am deftere ngə Bayzlav, defteriy ma joɓən təm diw tik.
Mə yək buudu: Am deftere ngə Markus, hidi mə njə kə yək buudu ngə romayigi. Mandal Yesu awan am talan mahayək, romayigi acin ta zəmiy bay atalan yahudigi. Amma yahudiy ɗaw kə zeliy romayigi. Kadaban səna acin, yahudiy a riy galməniy tan ta yəkiy buudu ngə mosumiy tan romayigi. Zəni bah, hidiy mə yəkiy buudu ɗaw kə nehiy buudu day ngə hidiy sənan kə jan suloy səna kə fəs am ziba tan.
Məmbəlwa ngə bret mətak njem: Məmbəlwa ngə bret mətak njem səna acin məmbəlwa mə njə kə ɗiy adəwən məmbəlwa ngə paska. Paska acin məmbəlwa mə njə slek talan am Bayzlav mə ler Israyila a mə baalam za a Misra. Am pic səna, hidiy Israyila pətiy tan a mə hayək ngə Misra za angaw. Taniy tiy bret, amma a zekiy njem a kimin bugwən, kadaban taniy kwəl kə puwiy njem kə bas bret zagway kwən. Yahudigi a njə kə ɗiy məmbəlwa səna wan cisaray. Taniy a njə kə pətiy təkəniy ngə zəm njə njem tə kimin way kaɗ a caɗak. (Mk 14.1)
Məzlənzlən : Zlim mə centa a hidiy gəɓ atalan saray Yesu mə welu a dab wəriy gawliy ngetik kə jan taniy kə ɗiyenta jəgwan a hidigi mandal sin awan am talan mahayək zagway, za taniy kə va kə ceɗenta a hidigi bay ngə Bayzlav mbeh (Mk 3.14-19). Pol təm ɗaw kə ɗefetəma məzlənzlən kadaban sin mə lim kristu adəwən sin ma pətah a mə wili za (KMY 1.15-26 ; 13.1 ; 14.4, 14).
Nasaratu: slalahde təm hayək Galili. Yesu a gəl abəgo (Mk 1.9; KMY 2.22)
Nar: ɗaw səna suloy tik tuwanh, njif tik nek mana dorson (Mk 14.3).
Niniwe Zlim ngə Liɓde mordoy təm hayək Asiriya amicek. A liɓde səna acin, Bayzlav mə zlən mokotuf ngetik Jonas kə ceɗ ləbar ngetik a hidigi (Matthieu 12: 41, Luc 11: 30,32)
Njə Yahudiya Hidiy tanjə kə luwta Yahudigi nhi, taniy a pətiy aa madaba Ibrahima.
Am diw tik, zlim Yahudiya nhi, a njə kə ɗefentəma a hidiy təm hayək Yahudiya, mana kə luw kaɗ hidiy təm səban ngə Yahuda tə dab sənaiy ngə israyila maa gəɓ a talan saray. Adəwən səna Yahudiya nhi, mbaɗ ngə ɗefma a hidiy təm hayək israyila cike wayza.
Am jawbərngəzl ndawyan, mana tu luwiy Yahudiya wər, taniy acin mosumiy ngə Yesu ɓəw taniy acin mə zeliy ləbar malaw
Sadokigi: yahudigi bayiy jəgwan, ɗaw kə jəgwanenta mə taktak ngə Musa a hidigi. A zleriy ma avə farisiy ɗahkwən. Farisiy ɗaw kə luwta mana hidiy tu məcigi, adəwən səna av kə mbəliy a mə məc za kə ɗew avə micin hoy hoy. Amma sadokigi ɗaw kə luwta mana hidi tu məc wər, mbəlahah a mə məc za ɗahɗaba.
Samariya: nhi zlim ngə lay məpərmay am walan Yahuda avə Galili. Yahudiy a lapiy avə hidiy tə Samariya ɗahkwən, kadaban hidiy tə Samariya a fatenta təkən a Bayzlav ɗahkwən, ɓəw a tariy Bayzlav a Ursalima ɗahkwən.
Sayɗanu: Zlim ngə musuruf a ma ngə yahudigi. Sin mosum ngə Bayzlav. Sin ɗaw kə jar kə lebeɗ hidigi, ɗaw kə jəkta kə ɗiyiy təkən mə ngavngav. Sin ɗaw kə jar kə həl, kə wəzl hidi, ɓəw kə ngav lay (Yuhana 10:10). Sin ɗaw kə slekenta talan am mə ngavngav taniy mə ɗiyta cike. Asəna acin, ɓən ngetik Bayzlav a geɗenta mə ngavngav ngatan kaɗ kwən.
Simon: Hidiy dolom mə njə kə ɗefentəma Simon.
(1) Simon, məzlənzlən ngə Yesu, sin acin Yesu mə cen zlimi Piyer (Mk 3.16).
(2) Simon, mə njə kə ɗefentəma njə Kanana, sin məzlənzlən ngə Yesu (Mk 1.13). Sin hidi tə liɓde Galili. Hidiy dolom a ɓənta mə njə kə ɗefentəma njə Kanana nhi, sin a yah a mə hayək Kanana za kwən. Amma sin awan a dab mgbuw ngə hidiy ta luwta Zelot, am mandal ɗəɗef zlimi ngə hidigi ko yi am hayək tik, Yahuda tə Galili acin talan mbalgam ngə mgbuw hidiy Zelot səna (Luk 2:1,2) hidiy səna ɗiya ɓoniy makavay ta yəkiy buudu day kə taməcek am mandal mbuw ngə Yesu, zəni mandal bay Kirunus təm a ɗəɗef zlimi ngə hidiy təm hayək tik. Bay səna gər kə jəgəm avə masalam kə jan kə day hidiy roma, za kə yəkiy hidi Bayzlav mə zlənaha. Sin məzlənzlən ngə Yesu. Ɗaw kə luwenta Zelot nhi kadaban sin awan a dab hidiy mə gər kə gamiy romigi a mə hayək yahudigi za (Mk 3.18 ; KMY 1.13).
(3) Simon, hidi tə Sirene, sin acin mə ɓiy pay ma zləngrak ngə Yesu (Mk 15.21).
(4) Simon, galmən ngə Yesu (Mk 6.3 ; Mat 13.55).
(5) Simon, sin njə farisiya. Werti mə goh ngaz ngə Yesu nhi, a goh a de tik (Mk 14.3).
(6) Simon, sin mə njə kə ɗiy təkəniy mə wələk talan, gədan ngə ɗiy təkəniy səna a yah angər Bayzlav za kwən. (KMY 8.9-24).
(7) Simon, gawal mə njə kə kəkəɗ bagwəla təm hayək Zope, hidi ma Piyer mə yək tik a de ngetik. (KMY 9.43).
\k Səban ngə Lewi: Lewin hi kərti takan a dab wəriy ngə Yakubu ma gəɓ atalan saray. Səban ngə Lewi səna acin Bayzlav mə wel kə jan kə gar a kibik Bayzlav məmar hidi, kə ɗiyen kəzəɗ am jik ngetik, zəni kə tar tik hoy hoy.
Tomas: Sin kərti gawla ngə Yesu, za mbaɗ kə məzlənzlən ngetik. Sin acin gawal mə wəzən atalan pətah ngə Yesu a mə civi za. Sin a luw a yək mindiwin Yesu mə pətah za a mə məc za kwən say sin tu lim tik avə həriya ngetik (Mk 3.18 ; KMY 1.13).
Urusalima: Liɓde mordoy am hayək yahudigi. Jik Bayzlav awan abəgo (Mk 11.11; KMY 1.4).
Wəriy gawligi: ngə Yesu ma gəɓ atalan saray : hidiy ma gəɓ a taln saray nhi, Yesu acin mə welta kə ɗewiy kə wəriy gawliy ngetik. Zlim ngatan mə ɗəɗefeh kaɗ am Mk 3.16-19.
Yahudiya: Hayək ngə yahudigi. Liɓde Ursalima awan am hayək səna (Mk 1.5 ; KMY 1.8).
Yakuba: Hidiy ɗahiy par par ndas zlim ngatan Yakuba.
(1) Yakuba kərti ngə Zebede, galmən ngə Yuhana. Sin kərgawla ngə Yesu (Mk 1.19). Sin mbaɗ kə mə zlən zlən ngə Yesu (Mk 3.17). Bay Hirudus acin mə wəzl Yakuba səna (KMY 1.13; 12.2).
(2) Yakuba kərti ngə Halfe, sin təm kərgawla ngə Yesu (Mk 3. 18; KMY 1.13).
(3) Yakuba galmən ngə Yesu (Mk 6.3). Yesu ma vətik a dibizlav za, Yakuba mbaɗ kə talan mbalgam ngə Eklesiya tə Urusalima. Hidiy a luwta sin acin mə ɗəɗef deftere ngə Yakuba.
Yakubu: Sin kərti ngə Isiyaku, mamay tik acin Rebeka. Bayzlav cen zlimi Israyila a Yakubu səna (Mk 12.26). Yakubu a mbuw wəriy gəɓ atalan saray. Adab wəriy səna, sənan a mbuwiy a madaba didehiy ngə wertiy Yakubu. Wəriy ngetik ma gəɓ atalan saray səna acin səbaniy ngə Israyila ma gəɓ atalan saray.
Yuhana: hidiy dolom mə njə ɗefentəma Yuhana.
(1) Yuhana mə njə kə juroɓ baptisma, hidi mə luwen a hidigi kə geɗiy mə ngavngav kaɗ, za kə jariy zləgam ngə Bayzlav avə nəv takan. Sin ɗaw kə juroɓen baptisma a hidigi. Yuhana a sləsləɓen mozlokotuf a Yesu tu kə yah. (Mk 1.4 ; KMY 1.22)
(2) Yuhana, kərti ngə Zebede, galmən ngə Yakuba. Sin kərgawla ngə Yesu (Mk 1.19-20). Sin mbaɗ kə məzlənzlən ngə Yesu (Mk 3.17; KMY 1.13). Sin tu ɗəɗef ɗereweliy dolo mam deftere ngə Bayzlav. Sin acin mə ɗəɗef Ləbar Malaw ngə Yuhana, sin acin mə ɗəɗef tizin, mə saray ɓəw mə makaɗ ɗəɗef ngə Yuhana. Sin acin mə ɗəɗef təkəniy ma par par Yuhana mə limu wa asisin.
(3) Yuhana Markus, hidi mə ɗə mbuluk avə Pol ɓəw Barnabas (KMY 12.25). Sin acin mə ɗəɗef Ləbar Malaw Markus mə ɗəɗefu.
(4) Yuhana, hidi təm səban ngə Anas, Anas səna masay ngə Bayzlav tamicek. (KMY 4.6).
Yusufu: Am deftere, hidiy dolom mə njə kə ɗefentəma Yusufu.
(1) Yusufu, sin kərti takan a dab wəriy ngə Yakubu ma gəɓ atalan saray. Galməniy tik berta kaɗ kə mbaɗ kə baalam. Sin mbaɗ kə hidi mordoy am hayək Misra. Yusuufu avə Biyamin taniy galmayigi mamay takan (KMY 7.10-14).
(2) Yusufu, hidi tə Nazaratu, zelen ngə Mariyama mamay ngə Yesu (Luk 2.4).
(3) Yusufu, talan mbalgam mordoy njə yahuda, a yah a Arimatiya za. Sin acin məv angər Pilatu kə neheh kəsəm ngə Yesu. (Mk 15.43).
(4) Yusufu, mə njə kə ɗefentəma Barabas hidi njə mindiwin, Sin kərgawla ngə Yesu. Mandal wəriy gawla ngə Yesu mə gər kə weliy hidi takan am lay ngə Yahuda Iskariyot, taniy tariy Bayzlav, za ɗeweriy cahcah kə jan kə weliy a dab Yusufu avə Matiyas. Taniy weliy Matiyas (KMY 1.23).
(5) Yusufu, hidi təm səban Lewi, sin a mbuw am hayək Kipirus. Məzlənzləniy ngə Yesu centa zlimi Barnabas (KMY 4.36). Sin tu ɗiy mbuluk avə Pol.
Paska: Məmbəlwa mordoy ngə yahudigi. Hidiy məmariy de cike ɗaw kə ɗiyta a de ngatan. Ɗaw kə fatiy təkən ngə zəm, ɗaw kə zəmiy vəren avə hiziɗ ma heɗek kə jan kə slek talan am Bayzlav mə pətah didiy ngatan taməcek a mə baalam za am hayək Misra. Ngə vuɗu səna, Bayzlav zlən mbaslay ngetik a Misra kə wəzl tizin mbuw mawəl cike way kaɗ. Amma Bayzlav a luwen a yahudigi kə bəniy təkən, za kə gboriy ɓiɓiz tik a mijijik. Anhi acin, ngə vuɗu səna, mbaslay ngə Bayzlav ma yah kə wəzl hidiy za, sin lim ɓiɓiz, za a may kə kərti a de səna bugwən.
Pay maa zləngrak Hidiy ɗaw kə zləngəliy pay saray. Am mə zugzugwa ngə romigi, mana hid tu ɗiy ngay day day, mana wəzl duwa asənkwən həl, ɗaw kə kpawiy hid səna asənkwən kə jawta am pay maa zləngrak. Zəni kə cəɓiy pay səna a wili, kə geɗiy hid səna hos am məc ngetik. Anhi acin av kə ɗef weli ngə hid səna.
Yesu a luw, mana hid a may kə mbaɗ kə kər gawla ngetik wər, say hid səna kə ɓiy pay maa zləngrak ngetik gendik. Hid səna kə geɗ tamah ngə təkəniy ngə talan mahayək, za kə diw kə səb tik (Mat. 10: 38, 16: 24, Mar. 8: 34, Luk. 9:23, 14: 27). Mana kə luw kaɗ, wəriy gawliy ngə Yesu kə sləsləɓiy ngə sa takwan makavay səb mozlokotuf ngetik.
Roma: liɓde mordoy təm hayək ta luwta Italiya. Mandal Yesu mə mbuw, romayiy mə mohiy hayəkiy dolom za kə marta. Taniy mohiy hayək Isralyila, taniy a zəmiy bay atalan səban ngə yahudigi. Kadaban səna acin, səban ngə Israyila ɗaw kə zel romayigi. Hidiy təm səban ngə Israyila a mayiy kə gamiy romiy a hayək tan kaɗ. Hidi təm hayək roma ɗaw kə luwenta njə roma, hidiy təm hayək məpərmay ma bay roma acin məmarta ɗaw kə luwenta romigi təm. Bay mordoy məmar hayək roma kwəl kə cen zlimi a hidiy sənan mana mə njə kə cen a hidi tə roma təm. Hidiy sənan ɗaw kə vəlenta suloy a hidi məmar hayək za kə jan kə mbaɗ kə njə roma. Hidiy sənan ɗaw kə luwenta njə roma makavay didi tan a mbaɗ zaba kə njə roma.