Yeésu Kírísito wáá Laabáárʊ Ʊjɔjɔɔ waa
Lúuki
1
Úkpée Tewofíilia, binyii ɖabata cíŋii kɩ waa, kɩ́ wɛ́ɛ́ ílemí ya yá tícíígá kɩ́ póóti yɛ. 2 Ɖá nyɛ́nɩ́ nɩ yaa ba la sá seríyaraamɩ́ bíbúrigáá ka bɩ kpɛ́nɩ ńwɛ́ɛ́ wáá bítóóyálɩ́ yɛ káa soó tɩ́ yɛ, 3 Ɖa yánɩ ḿmɛ mɛ́tɛ́ náá ń waa sɩ kʊ́lááŋmɛ́ yaa máa bɔɔ kɩ́ bɛ́ɛ́, yá tɩ́nɩ́ɩ́ yá ɖóó ɖíbúrígáá nɔ́ɔ́. 4 Ń yáá yɩ́ɩ́ ka ɩ́ fétéé bɛ́ɛ ílemí yaa baa míni sɩ yɛ wáá ɩ́já.Malááyɩ́ka ʊbá ɖáa káá ɖéé báa bɩ́ɩ́ ɖáá maa Yʊwáanɩ yɛ.
5 Sáatɩ waa Héróoɖi káa la sá Yuuɖée wáá ʊ́bwáyáá yɛ, ɖa la kpɛrɛ saráaraa ʊbá bɩ yi wʊ naa Zákárɩ ʊ la ɖé Abíya wáá saráaraamɩ ciiga. Úpó la sá Árʊ́ʊ́na saráaraa wáá ḿmaa pooni nɩ́, bɩ la yi wʊ naa Elizabɛ́ɛtɩ. 6 Bɩ́ɩ́ kɔ́kɔ́ bilé la tógó Mwáátáá nyimíní, bɩ la tɩ́nɩɩ ɖe Mwáátáá wáá mará nɩ yaa kɔ́kɔ́ Tɩ́ɖáá káa barɩɩ́ náá. 7 Amá baá la kpɛ bíyáá, ɖoómi Elizabɛ́ɛtɩ la sá ʊŋɔntɩlɩ, nɩ́ bɩ́ɩ́ kɔ́kɔ́ bilé la pó.
8 Ńwɩɩ ŋʊbá zákárɩ la ɖéé yáá ʊ́wáá saráa tóóɖi Mwáátáá nyimíní, ɖoómi wɩ́ɩ́ nɩ́ ʊ́wátɩ́ɩ́ wáá tám ńfoóní náá bɩ yá wʊ. 9 Ɖéé saráaraamɩ káa yáátɩ́ yɛ, bɩ tɔ́ áɖé kɩ lɛɛ wʊ naa ʊ́ kɔ́ Mwáátáá wáá ɖacɩrɩ-cɩrɩ tɛntɛɛrɩ pooni, ka ʊ́ tɩ́ sɛ́ búcí wáá ŋ́kpíláá wáá tɩlaarʊ́b. 10 Sáatɩ waa wáa la ɖé kɩ sɛɛtɩɩ́ tɩlaarʊ́ yɛ, zamáa tuutúúma la ɖé ɖíjípárɩ́ kɩ mɛɛ́. 11 Nɩ́ Tɩ́ɖáá wáá Malááyɩ́ka ʊbá ŋ́ka lɛɛ ʊba kí míni Zákárɩ, ʊ la yó saráayárɩfém waa bo báa sɛɛtɩɩ́ tɩlaarʊ́ yɛ wáá ńjɩ́ɩ́ bó. 12 Zákárɩ káa ká wʊ yɛ, nɩ́ wa kɔ́ tɔtɔ́ nɩ wa ŋú tɩ́náŋgá. 13 Amá malááyɩ́ka ŋ́ka soó wʊ naa: «Zákárɩ, ta ŋmɔ́ tɩ́náŋgá, ɖoómi Mwáátáá fɔɔ sɩ́wáá ɖɩmɛɛrɩ: sípó Elizabɛ́ɛtɩ, bɩ́ɩ́ ɖáá maa sɩ úbú ʊ́já ɩ́ yáá pa wʊ ɖíyíí náá Yʊwáanɩ. 14 Ɩ́ bɩ́ɩ́ tɩ́nɩ́ɩ́ ɖéé ḿmwáá pooni, báa bɩ́ɩ́ ɖaa maa síbúu yɛ binyii ɖabata mɛ́tɛ́ bɩ́ɩ́ ɖéé ḿmwáá pooni. 15 Ɖoómi ʊ bɩ́ɩ́ ɖáá sáá Tɩ́ɖáá wáá útóóyálɩ́ ʊmɔntɩ. Waá bɩ́ɩ́ nyɔ ácíbí wáá mɩɖaa náá mɩɖaa ma bé yɛ mɩbá. Kɩ́nɛ́ɛ́ Ɖacɩrɩ-cɩrɩ yɛkɛ bɩ́ɩ́ gbé wʊ ɖoo únyí kpéncíri pooni. 16 Ʊ bɩ́ɩ́ ɖáá gɔ́rɛ́nɩ ɩsɩraayɛ́ɛlɩ wáá binyii ɖabata Tɩ́ɖáá wa sá bɩ́wáá Mwáátáá yɛ gbeni. 17 Ʊ bɩ́ɩ́ ɖáá coo Mwáátáá nyimíní nɩ ʊ́wáá ɖiperéɖí nɩ́, ɖanɩ kɩ́nɛ́ɛ́ ka la cɛ́ɛ́nɩ́ɩ́ Anɖébi Elíya yɛ nɩ kɩ́wáá ḿpwáá, ka kɩ́ kóré aɖɩ́náálɩ́mɩ nɩ bíbíbi ciiga, nɩ́ kɩ́ kpam ba yɩ́ɩ́tɩ́ɩ́ marámɩ ńbúrí ɖɩmaatɩɩrɩ ɖéé ba tógó Mwáátáá nyimíní yɛ, ka kɩ́ kpɩ́ɩ́rɩɩ Tɩ́ɖáá zamáa wa bɩ́ɩ́ kɩ́ɩ́ kɩ fɔɔ wʊ yɛ. 18 Zákárɩ ŋ́ka soó malááyɩ́ka naa: «lɛɛ-lɛɛ nɩ́ ma bɩ́ɩ́ yá ka kɩ́ bɛ́ɛ́ náá ɖa sá ɩ́já? ɖoomi ń kɩ́ɩ pó nɩ́ ḿpo mɛ́tɛ́ kɩ́ɩ pó.» 19 Nɩ malááyɩ́ka ŋ́ka kɩ́ɩ́ wʊ naa: «ḿmɛ́ ńsá Jibiríílu, ń yórémí Mwáátáá nyimíní kɩ́ yáá útóóɖi ʊ tó mɩ́ náá ń lóloo nɩ sɩ ka kɩ soó sɩ Laabáárʊ ʊjɔjɔɔ nɔɔ́wʊ. 20 Amá á pé ɩ́já ńwáá ɩ́wɛ́ɛ́, ya bɩ́ɩ́ ɖáá yá tám waa ɖáa barɩɩ́ yɛ; yɩ́ɩ́ bó ɩ́ bɩ́ɩ́ kpɛ́nɩ́ uwo, áá tɩ́ bɩ́ɩ́ fétéé lóloo hálɩ ɖaarɩ waa ílemí má káa bɩ́ɩ́ ɖáá yá yɛ.
21 Ɖa tam má, zamáa yó kɩ baa Zákárɩ, ɖa la yáá binyii bítí, ka canɩ ka ʊ kɛ́ɛ́lɛ́ɛ́ Mwáátáá wáá ɖacɩrɩ-cɩrɩ tɛntɛɛrɛ ká láá nyɛ́nɩ́ yɛ. 22 Nɩ́ wáa ɖáa nyɛ́nɩ́ yɛ, waá tɩ fétee lólóó nɩ bɩ, wa yégétíí bɩ ɩ́ŋálɩ́ nɩ́ wa yé ɖée ka tɩ lólóó; binyii ŋ́ka bɛ́ɛ́ náá ɖa tɩ lɛɛ ɩbá kɩ́ míní ɖacɩrɩ-cɩrɩ tɛntɛɛrɩ pooni.
23 Sáatɩ waa Zákárɩ wáá ɖítóó wáá tám káa tó yɛ ní wa ku ʊ́wáá. 24 Ílemí má kɔ́kɔ́ bɔ́ɔ́nɩ́, úpó Elizabɛ́ɛtɩ ka fɔɔ ɖipoo, nɩ wa bárɩ úcénɖé pooni ɩ́ɖamɩ́ ɩŋmɔ, kɩ́ wɛ́ɛ́ ʊ́bá náá: 25 «Kpaá yaa Tɩ́ɖáá káa yá kɩ tee mi yɛ: ; ʊ tɩ́nɩɩ laá náá ʊ́ lɛɛ mɩ wáánɩmɩ ya la sé ńwáá ɩ́fɛ́ zamáa nyimíní yɛ pooni.
Malááyɩ́ka ʊbá ɖáa soó ɖéé báa bɩ́ɩ́ ɖáa maa Yeésu yɛ.
26 Elizabɛ́ɛtɩ wáá ɖipoo tám, ʊ́ɖám úlóóbérí pooni, Mwáátáá ŋ́ka tó malááyɩ́ka Jibiríílu Galilée wáá kíɖóbíí kɩbá pooni bi yi líbó náá Nazaarɛ́ɛtɩ, 27 ɖíbísɛ́rɛ́ ɖɩbá ɖaa báa tɛɛ kɩ tee ʊ́já waa báa yi naa Yúsífu yɛ wáá. Yúsífu la sá ʊ́bwáyáá Ɖáwʊ́ɖa wáá ḿmaa pooni wáá unyii, nɩ́ bɩ la yi ɖíbísɛ́rɛ́ má náá Márɩ́yám. 28 Nɩ́ Malááyɩ́ka ka fóóní Márɩ́yám gbeni, nɩ́ kɩ soó wʊ naa: «Ɖéé ḿmwáá pooni ɩ́sɛ́ waa Tɩ́ɖáá Mwáátáá káa laá yɛ, ʊ ɖé sigbeni!» 29 Márɩ́yám káa ŋu ɖée yɛ, nɩ́ ɖa soolii wʊ ; nɩ́ wa barɩɩ ʊ́bá yaa ɩ́ɖɔ́ɔ́ nɛɛ́yɩ káa bɩ́ɩ́ fétéé míní yɛ. 30 Nɩ́ Malááyɩ́ka ka soó wʊ naa: «Márɩ́yám, ta ŋmɔ́ tɩ́náŋgá! Ɖoómi ɩ́ ká Mwáátáá wáá iceceéŋmɔ́rɩ́. 31 Ɖáa bɩ́ɩ́ kɛ́ɛ́lɛɛ ɩ́ bɩ́ɩ́ fɔɔ ɖipoo, kɩ́ maa úbú ʊ́já, nɩ́ ɩ́ yáá pá wʊ ɖíyíí náá Yeésu. 32 Ʊ bɩ́ɩ́ ɖáá sáá úkpé, nɩ́ bɩ bɩ́ɩ́ ɖaa yíí wʊ naa Mwáátáá wa jɔ kʊ́tápáá yɛ Japwa. Tɩ́ɖáá Mwáátáá bɩ́ɩ́ ɖáá yóó wʊ tɩ́bwɛ́ɛ́tɛ́ ɖéé útíkpé Ɖáwʊ́ɖa yɛ». 33 Nɩ ʊ bɩ́ɩ́ ɖaa sáá Isɩrayɛ́ɛlɩ wáá zamáa wáá ʊ́bwáyáá kɩ́ gbáá póóté, ʊ́wáá tɩ́bwɛ́ɛ́tɛ́ káá kpɛrɛ́ ɖɩ́kɔ́. 34 Nɩ́ Márɩ́yám ka soó Malááyɩ́ka naa: «lɛɛ-lɛɛ nɩ́ yɩ́ɩ́ nɛɛ́yɩ ka bɩɩ fétéé yá, ɖoómi má láá bɛ́ɛ́ ʊ́já. 35 Nɩ́ Malááyɩ́ka ka kɩ́ɩ́ wʊ naa: «Kɩ́nɛ́ɛ́ Ɖacɩrɩ-cɩrɩ yɛkɛ bɩ́ɩ́ siní síbó nɩ́ Mwáátáá wa jɔ kʊ́tápáá yɛ wáá ḿpwáá bɩ́ɩ́ ci síbó ɖéé ḿbɔ́ɔ́ yɛ. Yɩ́ɩ́ bó nɩ́ úbú waa áa bɩ́ɩ́ maa yɛ bɩ́ɩ́ ɖáá ɖéé ɖacɩrɩ-cɩrɩ, nɩ́ bɩ́ ɖáá yíí wʊ naa Mwáátáá Japwa. 36 Sinyibúu Elizabɛ́ɛtɩ mánja kpɛ ɖipoo ʊ bɩ́ɩ́ ɖáá maa úbú ʊ́já, kɩ pwɛɛnɩɩ naa waá kɩɩ pó yɛ, wɩ́ɩ́ waa báa la gí náá ʊ sá ʊŋɔntɩlɩ yɛ kɩ́ɩ kpɛ ɖipoo ʊ ɖé wáánɩmɩ ʊ́wáá ʊ́ɖám úlóóbérí pooni. 37 Ɖoómi ɩbá kpá ya pó Mwáátáá yɛ. 38 Márɩ́yám ŋ́ka wɛ́ɛ́ naa: «Ńmɛ ńsá wa yáá Mwáátáá tóóɖi yɛ; yaa kɔ́kɔ́ áa wɛ́ɛ́ yɛ ńláfʊ́ yá.» Nɩ́ Malááyɩ́ka ŋ́ka póóti.
Márɩ́yám coo ti gbóo Elizabɛ́ɛtɩ bo.
39 Ɖawáá ɩ́wɩɩ má pooni, Márɩ́yám ka gba ńsɛ́ kɩ kpɛkpɛɛ́ kí co Yuɖée wáá ájɔ́ɔ́ pooni wáá ńɖó ŋʊbá. 40 Nɩ́ wa kɔ́ Zákárɩ wáá ɖícéńpooni nɩ́ kɩ́ ɖɔ́ɔ́ Elizabɛ́ɛtɩ. 41 Sáatɩ waa wá ŋú Márɩ́yám wáá ɩ́ɖɔ́ɔ́ yɛ; úbú ŋ́ka yugú nɩ ḿmwáá úkpéncírí pooni, nɩ́ Kɩ́nɛ́ɛ́ Ɖacɩrɩ-cɩrɩ yɛkɛ ka gbé Elizabɛ́ɛtɩ. 42 Nɩ́ wa lóloo nɩ ńnyɛ́ ḿpwá-pwá kɩ́ wɛ́ɛ́ náá: ɩ́ sá úpé waa Mwáátáá kaa yá ɩ́jɔɔ kɩ po bɩ́pɩ́ɩ́ kɔ́kɔ́ yɛ, ʊ́ bóté úbú wa ɖé síkpéncírí nɩ yɛ. 43 Ŋmá ḿmɛ́ ŋ́ka sá náá Mɩ́ɖáá nyí ńɖá ńwáá. 44 Ɖoómi sáatɩ waa maá ŋú sɩ́wáá ɩ́ɖɔ́ɔ́ yɛ, ḿbúu ŋ́ka yugú npooni nɩ ḿmwáá. 45 Ɖiwonɖi kɩ tee ɩ́sɛ́ wa pé ɩ́já náá yaa Tɩ́ɖáá káa soó sɩ yɛ, bɩ́ɩ́ tɩ́nɩ́ɩ́ ɖaá yá.
Márɩ́yám wáá íle
46 Márɩ́yám ŋ́ka wɛ́ɛ́ náá:
«Ń laá ńnyɔ́m Mwáátáá wáá ɩ́kpɩ́lɩ́ɩ́ nɩ ńwáá ḿpwáá kɔ́kɔ́,
47 Ńmwáá gbé ŋkpɛŋgɛlɛ́ɛ́ɖɩ pooni
Mwáátáá ńwáá ʊpɛlɩ bo;
48 Ʊ maatɩɩ ḿmɛ́ ʊ́cɩ́ɩ́ wa yáá útóóɖi yɛ bo
Ɛ́ɛ́n, kɩ́ gbá wáánɩ́mɩ kɩ́ bɛɛ́ póóti, binyii bɩ́ɩ́ wɛ́ɛ́ mɩ́ náá ńyiimwáráá,
49 Ɖoómi Mwáátáá ḿpwááráá tɩ́nɩɩ ya ílemí ítakpé kɩ tee mɩ.
51 Ʊ lɛɛ ʊ́ŋálɩ́ŋ wáá ḿpwáá kɔ́kɔ́ kɩ́ míni:
ʊ yaanɩɩ binyii ba mii bɩ́bá yɛ.
52 U siniini ḿpwááráámɩ bɩ́wáá ábwɛ́ɛ́kpáá páá,
nɩ kɩ ji arízikíráámɩ ɩ́ŋálɩ́ ńŋmɛ́.
54 Ʊ ɖáa pɛ Isirayɛ́ɛlɩ wáá zamáa ʊ́wáá bítóóyálɩ́, nɩ
waá súní naa ʊ míní ʊ́wáá ijɔɔyárɩ́, 55 ɖéé wáa gba alɩkawʊlɩ́ ʊ nɩ Ibiraahím nɩ úbíbi yaa bíbi kɩ́ gbáá póóté yɛ,
ɖéé waa la gba alɩkawʊlɩ́ ʊ nɩ títíkpélémi yɛ.»
56 Márɩ́yám ŋ́ka karɩ nɩ Elizaabɛ́ɛti ɖéé ɩ́ɖámɩ́ ɩta, nɩ wa ku ʊ́wáá.
Yʊwáanɩ Úlíísiili wáá ḿmaa
57 Sáatɩ waa Elizabɛ́ɛtɩ káa bɩ́ɩ́ maa káa fóóní yɛ, nɩ́ wa ma úbú ʊ́já. 58 Ba cúni wʊ yɛ nɩ baa wɩ nɩ bɩ pwɛ yɛ ŋú náá Tɩ́ɖáá lɛɛ ʊ́wáá ɖɩlaarɩ ɖɩtakpéréɖí kɩ míni wʊ, nɩ́ bɩ́ɩ́ nɩ Elizabɛ́ɛtɩ ka ɖéé ḿmwáá pooni. 59 Ʊ́wáá ḿmaa bɔ́ɔ́nɩ́ ńwɩɩ ńnyííríí ɖáárɩ́ nɩ́ bá ɖá bɩ́ gíí úbú. Bɩ bɩ laá bɩ́ pá úbú wɩ́ɩ́náá yííɖi, Zákárɩ. 60 Amá únyí ŋ́ká wɛ́ɛ́ náá: «Aayɩ́ Yʊwáanɩ nɩ́ ba bɩ́ɩ́ yíí wʊ.» 61 Nɩ́ ba kɩ́ɩ́ wʊ naa: «Baá yi ʊbá úcénɖe pooni ɖée.» 62 Nɩ ba barɩɩ úbú ɖɩ́náá nɩ íwom cɛnɖɛ pooni naa: «Lɛɛ-lɛɛ nɩ́ wa laá náá bí yíí úbúu?». 63 Zákárɩ ŋ́ka barɩɩ naa bɩ́ ɖáánɩ kʊ́kpáŋkpáa kwaa bo báa waá yɛ, ka ʊ́ waa. Nɩ wa waa naa: «Yʊwáanɩ ńsá úyííɖí». Nɩ́ ɖa yá bɩ kɔ́kɔ́ bítí. 64 Wáa péé yá yɩ́ɩ́ kɩ́ tó yɛ, nɩ́ ʊmɔɔkɩ ka wáátɩ nɩ́ wa búri ɖílóloori, nɩ́ kɩ́ nyɔ́ḿ Mwáátáá. 65 Nɩ́ ba kɔ́kɔ́ ɖé kɩ cuni wʊ yɛ ka ŋú tɩ́náŋgá, nɩ́ ílemí má ka pee wanɩ nɩ Yuuɖée wáá ájɔ́ɔ́ wáá ńɖó kɔ́kɔ́ pooni baanɩ ŋmá ɖé kɩ́ lólóó ílemí má. 66 Baa kɔ́kɔ́ ŋú ílemí má yɛ, yóó yɩ bɩkpɛŋgɛlɛ́ɛ́m pooni, kɩ barɩɩ́ bɩ́bá náa: «Batɩɩ nɩ́ úbú nɛɛ́wʊ ka bɩ́ɩ́ ɖáá kpɛ́nɩ́?» Ɩ́já-ɩ́já Tɩ́ɖáá Mwáátáá wáá ḿpwáá bɩ lafʊ ɖé úbú má bó. 67 Nɩ́ Kɩ́nɛ́ɛ́ Ɖacɩrɩ-cɩrɩ yɛkɛ ka gbé Zákárɩ úbú ɖɩ́náá, nɩ́ wa búri kɩ́ lólóó nɩ Mwáátáá mɔɔ́, kɩ́ gí náá: 68 «Tɩ́ nyɔm Tɩ́ɖáá, Isɩrayɛ́ɛlɩ wáá zamáa wáá Mwáátáá,
ɖoómi ʊ ɖáa gbóó ʊ́wáá zamáa bo kɩ lɛɛ wʊ ílemí pooni.
69 Ʊ ɖáánɩ tɩ ʊpɛlɩ ʊtakpé,
Ʊbwáyáá Ɖáwʊ́ɖa, Mwáátáá wáá útóóyálɩ́, wáá ḿmaa pooni ʊbá.
70 Yaa wáa peé la wɛ́ɛ́ nɩ anɖébimɩ ɖacɩrɩ-cɩrɩ yɛbɛ ba peé la karɩ yɛ mɔɔ́mʊ yɛ nɩ́ɩ naa:
71 Ʊ bɩ́ɩ́ lɛɛ tɩ tɩ́bááráámɩ́
nɩ ba bɔɔ́ nɩ tɩ ya ná ya yɛ ŋáánɩ́.
72 Ɖée nɩ́, wa míní ʊ́wáá ɖɩlaarɩ títíkpélémi.
Nɩ́ waá súni ʊ́wáá kɩ́tɩ́ɩ́jéri ɖacɩrɩ-cɩrɩ yɛɖɛ bó.
73 Alɩkáwʊlɩ́ waa Tɩ́ɖáá Mwáátáá káa la yá títíkpé Ibiraahím yɛ sɔ.
74 Ʊ bɩ́ɩ́ ɖáá lɛɛ tɩ tɩ́bááráámɩ́ ŋáánɩ́
ka tɩ́ fétée yá útóóɖí káá jégé.
75 ka kɩ́ ɖéé ɖacɩrɩ-cɩrɩ nɩ kɩ tóŋóó unyimíní,
hálɩ tɩ́kum ɖaarɩ.
76 Nɩ́ ɩ́sɛ́ ḿbúu ɩ́ bɩ́ɩ́ ɖáá sáá Mwáátáá wa jɔ kʊ́tápáá yɛ waa anɖébi,
ɖoómi ɩ́ bɩ́ɩ́ ɖáá coo Tɩ́ɖáá nyimíní kɩ́ yatɩ́ ʊ́wáá ɩ́sɛ.
77 Nɩ́ ka, kɩ canɩ́ ʊ́wáá zamáa ńbɛ́ɛ́ náá ʊ cooní ʊ pɛ bɩ, ɖá nyɛ́nɩ́ nɩ
bɩ́wáá ɩ́kpɩ́ɩ́ ɖɩ́cátɩ́rɩ́.
78 Mwáátáá tɩ́nɩɩ kpɛɛ́ tíbó nɩ ɖɩlaarɩ ɖitakpéréɖí:
ʊ bɩ́ɩ́ tɩ́nɩ́ɩ́ yáá ɖáá canɩ ɖɩmatɩ́rɩ́ ɖɩbá ńjánɩ́ tíbó ɖéséé ńwɩɩ nyɛ́nɖɛ waa ɖɩ́jánɖɩ́,
79 ɖɩmatɩ́rɩ́ ma bɩ́ɩ́ jánɩ́ ba ɖé ɖɩbwɔnbwa pooni yɛ nɩ ba kɔ́kɔ́ ɖé múkú wáá ḿbɔ́ɔ́ pooni yɛ,
ka kɩ canɩ́ tɩ coo ɖiwonɖi sɛmpaa».
80 Úbú ŋ́ka be nɩ́ kɩ́ búri kɩ́ cɩ́ɩ́tɩ́ɩ́. Nɩ́ wa coo tɩ karɩ kɩ́tɩ́ɩ́ kíkóŋkóókí páá hálɩ ɖaarɩ waa wáa lɛɛ ʊ́bá kɩ́ míni Isirayɛ́ɛlɩ wáá zamáa yɛ.